Rezolucija koja je uzdrmala etnokrate: Dok Evropski parlament traži kraj etničke podjele BiH, Dragan Čović traži kraj OHR-a

Nakon sjednice Predsjedništva HDZ-a BiH, održane 22. jula, predsjednik stranke Dragan Čović obratio se javnosti s dvije ključne poruke: potreba za što skorijim zatvaranjem Ureda visokog predstavnika (OHR) te hitnim izmjenama Izbornog zakona BiH. Istakao je da hrvatski politički predstavnici insistiraju na reformi izbornog sistema, ali bez učešća međunarodnih predstavnika poput Christiana Schmidta.

Čović je zatvaranje OHR-a obrazložio kao korak ka većoj političkoj samostalnosti BiH i prenošenju pune odgovornosti na domaće institucije. S druge strane, njegova izjava dolazi u trenutku kada je Evropski parlament usvojio rezoluciju kojom se eksplicitno poziva na jačanje demokratskih kapaciteta BiH, a posebno na reformu Ustava i izbornog zakonodavstva u skladu s presudama Evropskog suda za ljudska prava.

U pomenutoj rezoluciji, Evropski parlament izražava žaljenje što potrebne reforme još nisu provedene te poziva domaće aktere da usklade Ustav BiH s Evropskom konvencijom o ljudskim pravima. Dokument također ističe da je za napredak BiH na putu ka Evropskoj uniji neophodna eliminacija svih oblika diskriminacije u političkom sistemu.

Posebno je naglašena potreba za transformacijom dejtonskog institucionalnog okvira u funkcionalni i inkluzivni ustavni poredak, u kojem će svi građani imati jednaka politička prava. Ovaj pristup, poznat kao tranzicija „s Daytona na Bruxelles“, podrazumijeva prelazak s modela etničke konstitutivnosti na demokratski sistem temeljen na individualnim pravima.

Rezolucija također jasno stavlja do znanja da nijedna izborna reforma ne smije dodatno produbljivati etničke podjele, već treba doprinijeti izgradnji građanskog društva. U tom kontekstu, poziv Dragana Čovića na zatvaranje OHR-a dolazi u trenutku kada Evropska unija pokazuje snažnu podršku procesu ustavnih i izbornih promjena, u cilju izgradnje demokratskih institucija i jačanja vladavine prava.

Evropska komisija u svom izvještaju za BiH za 2024. godinu dodatno ističe potrebu za implementacijom presuda Evropskog suda za ljudska prava – uključujući predmete Sejdić–Finci, Zornić, Pilav i druge – koje su pod nadzorom Komiteta ministara Vijeća Evrope. Ti slučajevi ukazuju na neophodnost ustavnih amandmana kojima bi se osigurala jednaka politička participacija svim građanima BiH.

Paralelno s evropskim zahtjevima, pažnju javnosti privukao je i slučaj aplikacije pred Evropskim sudom za ljudska prava u predmetu „Kovačević protiv BiH“, koja se tiče aktivnog biračkog prava. Bez obzira na ishod tog predmeta, on je otvorio važna pitanja o prirodi izbornog sistema BiH, te o spremnosti političkih elita da prihvate reforme koje vode ka ravnopravnosti i poštovanju osnovnih prava svakog građanina.

Na domaćem planu, odnosi između ključnih aktera ostaju složeni, uz različite interpretacije evropskih preporuka i uloga institucija poput OHR-a. Međutim, rezolucija Evropskog parlamenta šalje jasnu poruku: građanski model uređenja, usklađen s međunarodnim pravnim standardima, više nije samo preporuka, već temeljni uslov za nastavak evropskih integracija BiH.

Završna odredba rezolucije nalaže njeno slanje svim relevantnim institucijama u BiH, uključujući Predsjedništvo, Vijeće ministara, entitetske vlade i parlamente, kao i OHR. Time je potvrđena ozbiljnost evropske političke poruke i jasno usmjerenje koje od BiH očekuje ne samo formalne reforme, već i suštinsku tranziciju ka demokratiji i jednakosti.