data-nosnippet>
Nakon hapšenja bivšeg lidera SDS-a Milana Miličevića i njegove neopozive ostavke, u javnosti se sve glasnije postavlja ključno pitanje: koliki je stvarni uticaj Srbije na politička zbivanja u Republici Srpskoj? Mnogi smatraju da se bez znanja, a još manje bez volje Beograda, u RS-u ne može promijeniti ni najniža opštinska garnitura, a kamoli voditi smjena na čelu jedne od najvažnijih opozicionih partija.
U domaćem političkom folkloru odavno je prihvaćena maksima da se u RS-u nijedna čorba ne može skuvati bez beogradskih začina. Međutim, čini se da Aleksandar Vučić odavno ne začinjava samo – već bira i glavne sastojke. Pad Milana Miličevića, kako tvrde upućeni izvori, dogovoren je u Beogradu, a kao “poželjan nasljednik” figurira načelnik Istočne Ilidže Marinko Božović – političar koji bi, prema mišljenju režimskih centara moći u Srbiji, bio “upotrebljiviji” u kreiranju opozicije po mjeri.
Uz prekompoziciju unutar SDS-a, paralelno se vodi i operacija pripreme političke pozornice za naredne izbore. Prema izvorima bliskim opozicionim krugovima, Beograd već sada računa na Draška Stanivukovića kao na potencijalnog nasljednika Milorada Dodika u fotelji predsjednika Republike Srpske. Stanivuković, kao mladi lider PDP-a, već uživa određenu podršku iz Srbije, iako ni u vlastitoj partiji nema jedinstvenu podršku – naročito među onima koji favorizuju politički opreznijeg Igora Crnatka.
Na neslužbenoj “crnoj listi” Beograda nalaze se svi oni koji odbijaju poslušnost ili pokazuju preveliki stepen političke samostalnosti. Uz Miličevića, tu su i Ljubiša Petrović, Nebojša Vukanović, Igor Crnadak, pa i Igor Radojičić – bivši gradonačelnik Banje Luke koji je nakon gubitka vlasti praktično nestao sa političke scene. Među “problematičnima” su i unutarstranačke frakcije u SNSD-u koje sve manje pristaju na apsolutni autoritet Dodika – i Beograda.
Kako navodi politički analitičar Mladen Bubonjić, uticaj Beograda na RS je višeslojan: politički, ekonomski, kulturni i medijski. Iako je sve formalno obavijeno “specijalnim paralelnim odnosima” prema Dejtonskom sporazumu, u praksi Beograd funkcioniše kao tutor, a Banja Luka kao produžena ruka srbijanske spoljne politike. Gotovo sva ključna pitanja – od Kosova do NATO-a i odnosa prema Rusiji – prethodno se usklađuju s Vučićevim kabinetom.
Beograd obezbjeđuje infrastrukturne investicije, subvencije, donacije za opštine i zdravstvo, ali i kontroliše značajne sektore kroz kompanije poput m:tela. Kroz Srpsku pravoslavnu crkvu, zajedničke praznike i jedinstveni obrazovni sistem, Srbija oblikuje i kulturni identitet građana RS-a. Taj mehanizam je, smatraju analitičari, institucionalizovan i gotovo nevidljiv – ali izuzetno djelotvoran.
Predsjednik pokreta ReStart, Stefan Blagić, smatra da se ne može govoriti o stvarnoj političkoj autonomiji RS-a. Prema njegovim riječima, Srbija ima odlučujući uticaj ne samo na stranke koje čine vlast, već i na opoziciju. Izuzetak predstavlja Lista za pravdu i red Nebojše Vukanovića, koja je, kako Blagić tvrdi, jedina politička organizacija koja se otvoreno protivi režimu u Beogradu i odbija direktne ili indirektne instrukcije iz Vučićevog okruženja.
Iako predsjednik Srbije Aleksandar Vučić tvrdi da ne utiče na Dodika, brojne činjenice i izjave – poput one premijera RS-a Radovana Viškovića o tome da “nema opštine u RS-u u koju Srbija nije uložila” – govore suprotno. Beograd, nesumnjivo, ima presudnu ulogu u oblikovanju političke scene Republike Srpske. Pitanje je samo – do kada će to građani i političke elite prihvatati bez rezerve?
Jer kad Beograd kuva, Republika Srpska – servira.
